Nauki o polityce i administracji
dr hab. Monika Maria Brzezińska, prof. ucz.
Badam współczesne przywództwo polityczne – doświadczenia niemieckie i polskie – oraz kody tożsamości, które kształtują decyzje polityczne. Jestem autorką matrycy DET (demos – etnos – theos), modelu diagnozującego architekturę tożsamości politycznej i jej odporność na kryzys.
Instytut Nauk o Polityce i Administracji · Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie
Obszary badań
01
Przywództwo polityczne
Współczesne przywództwo polityczne w perspektywie porównawczej – doświadczenia niemieckie i polskie.
02
Tożsamość polityczna
Matryca DET: układ demos, etnos i theos w warstwach rdzenia, półperyferii i peryferii oraz jego odporność na kryzys.
03
Przywództwo integralne
Model przywództwa integralnego w duchu Jana Pawła II, z samoposiadaniem lidera (possedere) jako czynnikiem kluczowym. W opracowaniu.
Kategorie matrycy DET
Matryca DET wyróżnia trzy wymiary tożsamości narodowej i trzy warstwy, w których się one sytuują. Wszystkie kategorie rozumiane są analitycznie – jako kategorie dyskursu i działania politycznego – a nie ontologicznie.
Wymiary
Demos
Przywiązanie do wspólnoty obywatelskiej ukonstytuowanej proceduralnie, zorganizowanej wokół prawa, instytucji i terytorium państwowego.
Funkcja: proceduralna podstawa wspólnoty.
Etnos
Więzi pochodzenia, pamięć o przodkach i mity założycielskie, tradycja kulturowa, język oraz symbole narodowe jako spoiwo wspólnoty ukonstytuowanej genealogicznie i kulturowo.
Funkcja: kulturowo-genealogiczna podstawa wspólnoty.
Theos
Normatywne źródło, z którego władza czerpie autorytet moralny; wymiar aksjologiczno-normatywny. Może mieć charakter religijno-transcendentny (theos-R) albo świecko-immanentny (theos-S).
Funkcja: spoiwo normatywne łączące demos i etnos w spójną całość.
Warstwy
O położeniu wymiaru decyduje jego obecność w trzech płaszczyznach: w podstawach konstytucyjnych i ustawowych, w narracji oficjalnych wystąpień przywódców politycznych oraz w instrumentach polityk publicznych.
| Warstwa | Obecność w płaszczyznach | Tryb adaptacji | Odporność | Moment reakcji | Słabość |
|---|---|---|---|---|---|
| Rdzeń | wszystkie trzy | sztywna – obrona, trudna zmiana | antycypacyjna | po sygnale zagrożenia, przed szokiem | nadreaktywność |
| Półperyferia | dwie | elastyczna – negocjacja i przetworzenie | reaktywna | w chwili szoku | przeciążenie negocjacjami |
| Peryferia | jedna | przepuszczalna – przyjęcie wzorców z zewnątrz | retroaktywna | po stwierdzeniu straty | cicha erozja |
| Poza matrycą | żadna | wymiar nieobecny w tożsamości | |||
Pojęcia dynamiki
- Reguła gradientu
- Im dalej od rdzenia, tym łatwiejsza adaptacja i tym późniejsza reakcja na zagrożenie.
- Przesunięcie
- Ruch wymiaru dośrodkowy (ku rdzeniowi) albo odśrodkowy (ku peryferiom i poza matrycę) – stopniowy lub skokowy.
- Strata
- Wyraźne osłabienie obecności wymiaru. Prowadzi do reaktywacji, zastąpienia albo zaniku.
- Rezerwa wymiaru
- Nośniki, które można uruchomić po stracie: instytucje, edukacja, pamięć zbiorowa, język.
- Rdzeń pusty
- Żaden wymiar nie spełnia kryteriów rdzenia – tożsamość bez odporności antycypacyjnej.
- Przywództwo polityczne
- Zdolność do zmiany konfiguracji tożsamości, przede wszystkim do przesuwania wymiarów między warstwami.
- Przywództwo integralne
- Przywództwo kreatywne działające przy theos w rdzeniu oraz demos i etnos w równowadze na półperyferiach.
- Przypadek sporny
- Wymiar leżący na granicy dwóch warstw; warstwy są typami idealnymi.
Źródła: M. M. Brzezińska, The DET Architecture: Identity, Ethics, and Power in International Politics, SSRN 2026; Architektura DET II: warstwy, adaptacja i odporność tożsamości narodowej, working paper.
Matryca DET
Trzy wymiary tożsamości – demos, etnos, theos – leżą w różnej odległości od środka rdzenia. Im dalej od rdzenia, tym łatwiejsza adaptacja. Matryca jest dynamiczna, adaptacyjna i diagnostyczna. Przesuwaj suwaki, aby zbliżyć wymiar do środka rdzenia lub oddalić go ku półperyferiom i peryferiom; przy granicy warstw wymiar staje się przypadkiem spornym.
odporność antycypacyjna
odporność reaktywna
odporność retroaktywna
Wyniki badań · Niemcy 2015–2025
Inkluzja warunkowa jako paradoks bezpieczeństwa kulturowego
Jak przywództwo trzech kanclerzy – A. Merkel, O. Scholza i F. Merza – zmieniało konfigurację niemieckiej tożsamości narodowej w kolejnych kryzysach: od Willkommenspolitik 2015, przez Zeitenwende 2022, po Zurückweisungen 2025.
Linia przerywana: pozycja w poprzednim okresie.
Demos
Przejmuje funkcje wspólnototwórcze, ale nie wytwarza wartości – działa wyłącznie narzędziami proceduralnymi.
Etnos
Rezerwa uruchamiana strategicznie w sytuacjach kryzysowych; wyraźna zmiana pozycji dopiero u F. Merza.
Theos
Pozostaje na peryferiach u wszystkich trzech kanclerzy. Jego pominięcie prowadzi do erozji tożsamości, której inkluzja warunkowa miała służyć.
Źródło: M. M. Brzezińska, Przywództwo polityczne na szczeblu federalnym a redefinicja niemieckiej tożsamości narodowej. Inkluzja warunkowa jako paradoks bezpieczeństwa kulturowego, w: E. Szyszlak, R. Wiśniewski, R. Zenderowski (red.), Bezpieczeństwo kulturowe. Studium przypadku, Wydawnictwo UKSW, Warszawa 2027. Metody: analiza narracji (NPA), teoria ról międzynarodowych K. J. Holstiego.
Położenie na schemacie odwzorowuje jakościową diagnozę z tabeli 1 rozdziału; nie jest wynikiem pomiaru ilościowego.
Projekty badawcze
Matryca DET w Europie Środkowej
NCN OPUS · kierownik projektu · UKSW · Polska, Niemcy, Czechy, Słowacja
Projekt polsko-hiszpański
UKSW i CEU UCH · zastosowanie matrycy DET
Kody tożsamości w polityce V4
Visegrad Grants · polaryzacja partyjna w państwach V4 w świetle matrycy DET
Wpływ społeczny
Badania nad przywództwem i tożsamością polityczną służą praktyce: administracji, dyplomacji i edukacji obywatelskiej. Ta część dokumentuje drogę od wyników badań do zmian u odbiorców poza nauką.
1 · Badania
Matryca DET, badania nad przywództwem w Niemczech i w Polsce.
2 · Efekty
Ekspertyzy, szkolenia, narzędzie diagnostyczne dla instytucji.
3 · Wpływ
Zmiana w decyzjach, analizach lub praktyce odbiorców.
4 · Dowody
Opinie odbiorców, dokumenty i raporty, które powołują się na badania.
Korzystasz z matrycy DET lub moich badań?
Napisz, w jakiej instytucji i w jakim celu je wykorzystano. Każda taka informacja pomaga dokumentować praktyczne zastosowania badań.
Napisz e-mailWybrane publikacje
Przywództwo polityczne na szczeblu federalnym a redefinicja niemieckiej tożsamości narodowej. Inkluzja warunkowa jako paradoks bezpieczeństwa kulturowego, w: E. Szyszlak, R. Wiśniewski, R. Zenderowski (red.), Bezpieczeństwo kulturowe. Studium przypadku, Wydawnictwo UKSW, Warszawa.
The DET Architecture: Identity, Ethics, and Power in International Politics, SSRN Working Paper. DOI: 10.2139/ssrn.6527698
Models of International Leadership and the Role Theory on the Example of the Federal Republic of Germany, „Online Journal Modelling the New Europe” no. 33, s. 156–178. DOI: 10.24193/OJMNE.2020.33.08
Analiza narracji politycznej, w: M. M. Brzezińska, P. Burgoński, M. Gierycz, Analiza dyskursu politycznego. Teoria, zastosowanie, granice naukowości, Wydawnictwo Naukowe UKSW, Warszawa.
Matryca DET II – kontynuacja working paper (w języku polskim).
Pełny wykaz publikacji: profil ORCID.